گزارش برگزاری و اعلام نتایج نهاییِ دهمین سمپوزیوم دوسالانۀ رویکردهای نوین در ادبیات داستانی معاصر ایران (حیرت)
پژوهشکدۀ فرهنگ و هنر معاصر حیرت در اسفندماه 1403 فراخوان دهمین سمپوزیوم حیرت را در دو بخش رقابتی و دو بخش غیررقابتی منتشر کرد.
- در بخش اول رقابتی (جشنوارۀ داستان کوتاه آوانگارد حیرت) 300 اثر تا پایان بهار 1404 توسط دبیرخانۀ سمپوزیوم دریافت و مرحلۀ اول انتخاب آثار آغاز شد. در فراخوان بر مفهوم هنر آوانگارد و اختصاص این جشنواره به آثار هنری تحت این مفهوم تاکید شده بود و کوشیده بودیم با معرفی مجموعهای مقالات و کتابهای تخصصی، حیطۀ گسترده و سیال هنر آوانگارد از منظر این سمپوزیوم را معرفی کنیم. متاسفانه اکثر قریببهاتفاق آثار، تحت هیچ مشخصه یا تاویلی از هنر آوانگارد قرار نمیگرفتند و عدم مطالعۀ منابع اعلامشده در فراخوان توسط بسیاری از شرکتکنندگان مشهود بود. البته داستانهای جالبتوجه و با سطح کیفی بالایی در میان آثار وجود داشتند که ارتباط چندانی با مفهوم هنر آوانگارد نداشتند. به نظر میرسد بسیاری از شرکتکنندگان عزیز، مفهوم آوانگارد و هنر مبارزه و انقلاب را به صرفا نوگرایی و ساختارشکنی تقلیل داده بودند. در این مرحله با همکاری جمعی از برگزیدگان و برندگان دورههای پیشین این جشنواره، 24 اثر برای شرکت در بخش نهایی انتخاب شدند. تمامی آثار بعد از حذف نام نویسنده در اختیار هیئت انتخاب قرار گرفته بودند. اسامی هیئت انتخاب اولیه: مجید خادم، سپیده نوری، مصطفی سلیمی، خالو خالد، غزاله سبوکی.
آثار واردشده به مرحلۀ نهایی:
- از جنس سلبی – مجتبی محمدنژاد لفجانی – تهران
- اصالت پایداری ثانوی – بنیامین یزدانی – تهران
- اینجا قاتل ندارد – میلاد اکبری – کرمانشاه
- پیشنویس داستانی که هرگز نوشته نشد – نرجس امینی – شیراز
- تاببازی را تاب میآوری؟ – رها اژدری – شیراز
- تکلیف درس روانسنجی به پیوست خدمتتان ارسال میگردد – نرگس اکبری – شیراز
- جایزهبگیر – فروغ بصیری – شیراز
- جایی پایینتر از محل تخمریزی ماهیها – مهدی نوربخش – اصفهان
- خون بود – علی نوروزی – شیراز
- داستان استیلا – علیرضا فارسیمدان – شیراز
- راهنمایی بر سقوط یک امپراطوری – مجتبی محمدنژاد لفجانی – تهران
- ژاکت سبز و پیشانیِ سرخ – مهدیس رجببیگی – تهران
- سربریده راه رفتن – فرزاد دهقان – یزد
- سفر پیدایش – شایان بیکران
- سوزنمنگنه سایز دو – نرجس امینی – شیراز
- شبِ گربه – مریم عزیزخانی – تهران
- فاقد عنوان – سارا عمرانی – شیراز
- قتل در قطار – سارا عمرانی – شیراز
- گلوله یا صحنههایی در میان سخنان یک کلّۀ خراب – میلاد قنبری – شیراز
- لزج بدبو – مصطفی سلیمانی
- مرا ببوس – غزال ستار – اصفهان
- مسخ ناتمام – علیرضا قزوینی – شهر قدس
- هیزمشکن یا پیکرتراش – پریسا وارسته – رشت
- یک و هزار، تو – سارا سعدلو – شیراز
این آثار در مرحلۀ نهایی در اختیار برگزیدگان بخش دوم رقابتی این سمپوزیوم قرار گرفت. بنا به آنچه در فراخوان جشنواره مقرر شده بود، انتخاب بهترین اثر برعهدۀ تحلیلگران و منتقدینی گذاشته شد که میبایست انتخاب خود را به پشتونۀ تحلیل و نقد مکتوب مفصل اعلام میکردند. طبعا داستانهایی که توسط ایشان انتخاب و ازطریق مقالۀ تحلیلی و استدلالی اعلام میگردیدند، برگزیدگان نهایی این جشنواره بودند و اثری که متون تحلیلیِ بیشتری حول آن نوشته میشد، اثر برتر. همچنین شرکتکنندگانی که در هر دو بخش داستان و تحلیل و نقد حاضر بودند، امکان انتخاب اثر داستانیِ خود را در مقام تحلیلگر و منتقد نداشتهاند.
از میان این آثار، 8 اثر در مقالات نهاییِ ارائهشده توسط برگزیدگان بخش “جشنوارۀ تحلیل و نقد داستان کوتاه و رمان فارسی” برگزیده شدند. همچنین 4 منتقد و تحلیلگر نیز اعلام کردند که هیچیک از آثار، قابل شناسایی تحت عنوان آوانگارد نبودهاند. ایشان نیز نظر خود را در قالب مقاله و به صورت استدلالی ارائه خواهند کرد.
- از جنس سلبی – مجتبی محمدنژاد لفجانی – با 4 مقاله
- داستان استیلا – علیرضا فارسیمدان – با 2 مقاله
- سربریده راه رفتن – فرزاد دهقان – با 1 مقاله
- فاقد عنوان – سارا عمرانی – با 1 مقاله
- تاببازی را تاب میآوری؟ – رها اژدری – با 1 مقاله
- تکلیف درس روانسنجی به پیوست خدمتتان ارسال میگردد – نرگس اکبری – با 1 مقاله
- راهنمایی بر سقوط یک امپراطوری – مجتبی محمدنژاد لفجانی – با 1 مقاله
- جایزهبگیر – فروغ بصیری – با 1 مقاله
این آثار برگزیدگان نهایی سمپوزیوم رویکردهای نوین در ادبیات داستانی معاصر ایران در بخش رقابتیِ جشنوارۀ داستان کوتاه آوانگارد بوده و دیپلم افتخار جشنواره به تمامیِ این عزیزان اهدا خواهد شد. تندیس جشنواره نیز به همراه دیپلم افتخار به آقای مجتبی محمدنژاد برای داستان “از جنس سلبی” بهعنوان اثر برتر تقدیم خواهد شد.
متن این آثار و برخی از مقالات و متون نظری در کتاب سال ویژهنامۀ سمپوزیوم در زمستان 1404 منتشر خواهد شد. بقیۀ مقالات و مباحث نیز بهتدریج ازطریق فصلنامۀ تخصصی فرهنگ و هنر معاصر “داستان شیراز” و سایت رسمیِ پژوهشکدۀ فرهنگ و هنر معاصر حیرت منتشر خواهند شد.
- در بخش دوم رقابتی (جشنوارۀ تحلیل و نقد داستان کوتاه و رمان فارسی حیرت) 51 مقاله تا پایان بهار 1404 توسط دبیرخانۀ سمپوزیوم دریافت و مرحلۀ اول انتخاب آثار آغاز شد. در این مرحله با همکاری هیئت علمی پژوهشکدۀ فرهنگ و هنر معاصر حیرت و تیم کارشناسان فصلنامۀ تخصصیِ هنر و ادبیات معاصر “داستان شیراز”، 15 اثر برای شرکت در بخش نهایی انتخاب شدند.
مقالات واردشده به مرحلۀ نهایی:
- ارتباط شخصیت راوی درونی و درجۀ اعتماد روایت و نسبت گسترۀ کانونی راوی به پرسپکتیو روایی در رمان “میراث” اثر سمیه برازجانی – احسان دهقان – شیراز
- بههرحال هر کسی ایدۀ خودش را دارد، تحلیلی بر داستان کوتاه “شاید اینجا یک نفر زندگی میکند” اثر محدثه طلوع – خالو خالد – فیروزآباد
- بررسیِ چگونگیِ سرایت عاطفی ازطریق خویشاوندی رنگها و شکلها در داستان کوتاه “اشکبوس” اثر رضا قلیپور – سارا عمرانی – شیراز
- داستان آوانگارد؛ رویکرد سلبی در مضمون و رویکرد ایجابی در فرم داستان کوتاه “سوزن” اثر بهمن فرسی – سپیده نوری – ماداگاسکار
- تحلیل داستان “ضحاک+پاورقی” اثر محمد گودرزی دهریزی و امیرحسین زنجانبر براساس رویکرد آوانگارد – صفورا سلمانیان – اصفهان
- دوخت تزئینی روی زیپ؛ تحلیلی بر همنشینیِ ژانر آموزشی و داستانی در روایت “ضمیر دومشخص مفرد” اثر غزاله سبوکی – علی نوروزی – شیراز
- نظام مکان و نظام زمان و مسئلۀ فلشبک در داستان کوتاه “سه قطره خون” اثر صادق هدایت – علیرضا فارسیمدان – شیراز
- بررسی کارکرد هژمونیهای قدرت در روند شخصیتپردازی/موقعیتپردازی داستان کوتاه “آشغالدونی” اثر غلامحسین ساعدی – غزاله سبوکی – شیراز
- موتیف و مسئلۀ گسترش معنا در داستان کوتاه “حفرهها” اثر مجید خادم – فرنوش حسینپور – شیراز
- وهم واقعیتهای چندگانۀ روایت “سه قطره خون” اثر صادق هدایت – محدثه طلوع – فیروزآباد
- مقدمه بر خواندن “بوف کور” اثر صادق هدایت – محمد نظری – کرمانشاه
- مقدمه بر خواندن “بوف کور” اثر صادق هدایت – محمد خالوندی – کرمانشاه
- کارکرد موقعیت طوفانی در داستان کوتاه “چرا دریا طوفانی شده بود؟” اثر صادق چوبک – مریم بهادری – شیراز
- بازی مجاورت و همنشینی در دکتربازی؛ تحلیلی بر داستانکوتاه “دکتربازی با فولخنثیوها” اثر مجید خادم – میلاد قنبری – شیراز
- تحلیل شخصیت خسرو در رمان “شازده احتجاب” اثر هوشنگ گلشیری با تکیه بر نظریۀ درمان وجودی اروین یالوم – هدیهسادات میرمرتضوی – شیراز
ازآنجاکه بخش رقابتی جشنوارۀ تحلیل و نقد داستان کوتاه و رمان فارسی دومرحلهای بود، برگزیدگان نهایی افرادی بودند که برای بخش دوم نیز مقاله ارائه کردند:
- نگاهی به هنر آوانگارد و “داستان استیلا” – احسان دهقان
- خشم بیاراده؛ تحلیلی بر داستان “از جنس سلبی” – خالو خالد
- از زبان بدن در امر سیاسی تا لهجۀ عضلانی در کنش انقلابی – سارا عمرانی
- اشتباه به مثابه هنر؛ خوانش آوانگارد داستان “تکلیف درس روانسنجی به پیوست خدمتتان ارسال میگردد” – صفورا سلمانیان
- به افتخار قهرمان شکستخورده؛ شرحی بر داستان آوانگارد و تحلیلی بر داستان کوتاه “سربریده راه رفتن” – علی نوروزی
- بررسی کارکرد نظامهای ساختاری روایت در مواجهه با بحران تاویل داستان آوانگارد ایرانی – غزاله سبوکی
- فرم و ساختار داستان استیلا و مسئلۀ رادیکالیسم تکنیکی در هنر آوانگارد– فرنوش حسینپور
- تثبیتشدهها تجربههای مختومهای نیستند– محدثه طلوع
- دومشخص روایی، محمل کنش آوانگارد در داستان “جایزهبگیر” – مریم بهادری
این آثار برگزیدگان نهایی سمپوزیوم رویکردهای نوین در ادبیات داستانی معاصر ایران در بخش رقابتیِ جشنوارۀ تحلیل و نقد داستان کوتاه و رمان فارسی بوده و دیپلم افتخار جشنواره به تمامیِ این عزیزان اهدا خواهد شد. بازخوانی این مقالات و بحث و تبادلنظر در مورد آنها در این مرحله از سوی آقایان مجید خادم و محمدعلی نجفی و خانم الهام فردویی صورت گرفت. از بین این متون، مقالات علی نوروزی و فرنوش حسینپور استدلالات قابلتوجهتری در ارتباط با هنر آوانگارد نسبت به دیگرمقالات داشتند. بنابه سنت این جشنواره، تندیس جشنوارۀ تحلیل و نقد داستان کوتاه و رمان فارسی به تحلیلگران و منتقدینی تقدیم میشود که برای بار دوم یا بیشتر در جمع برگزیدگان نهایی این جشنواره حضور داشتهاند و همچنین مقالۀ قابلتوجهی در این دوره ارائه کردهاند. آقایان علی نوروزی و خالو خالد و خانمها مریم بهادری و سارا عمرانی برای دومین بار در این جمع نهایی حاضر بودند و با توجه به دریافت تندیس این جشنواره در سال 1400 توسط آقای علی نوروزی، تندیس این دوره از جشنواره تقدیم میشود به خالو خالد و مریم بهادری.
متن برخی از مقالات و متون نظریِ این بخش در کتاب سال ویژهنامۀ سمپوزیوم در زمستان 1404 منتشر خواهد شد. بقیۀ مقالات و مباحث نیز بهتدریج ازطریق فصلنامۀ تخصصی فرهنگ و هنر معاصر “داستان شیراز” و سایت رسمیِ پژوهشکدۀ فرهنگ و هنر معاصر حیرت منتشر خواهند شد.
اختتامیۀ این سمپوزیوم بهمعنای آغاز فرایند بحث و تبادلنظر تحلیلگران و منتقدین و هنرمندان در ارتباط با این آثار و مفهوم هنر آوانگارد در بافت معاصر ایران خواهد بود. سمینارها و نشستها و گفتوگوهای تخصصی در مورد این متون و آثار بهصورت ماهانه در پژوهشکدۀ فرهنگ و هنر معاصر حیرت برگزار خواهد شد و مقالات حاصل در مجلۀ داستان شیراز و سایت رسمی پژوهشکده و فیلم نشست نیز در کانال رسمی یوتیوب حیرت منتشر میشود.
- در بخش اول غیررقابتی (آثار ادبیات داستانی آزاد) نیز 10 اثر از 8 هنرمند در نخستین نمایشگاه آثار ادبیات داستانیِ آزاد حیرت به نمایش گذاشته شد.
- آیا بوسه برای قلبهای ضعیف، مضر است؟ – مجید خادم – سال خلق و نگارش: 1398
- قرص خورشید – مجید خادم – سال خلق و نگارش: 1400
- پرترۀ شمارۀ 15؛ سلفپرترۀ دوم (1400) – مجید خادم – سال خلق و نگارش: 1400
- بار دیگر، مردی که دوست میدارم – سپیده نوری – سال خلق و نگارش: 1401
- سکانسهایی یک لنگ در هوا میان داخلی و خارجی – سمیه مظلوم و رضا قلیپور – سال خلق و نگارش: 1402-1403
- برشهایی از واقعیت پرخطوخش (فصل ششم) – سمیه مظلوم – سال خلق و نگارش: 1403-1404
- مُناطیق جنگی – مونا دلاوری – سال خلق و نگارش: 1404
- فاطمه فاطمه است – سارا عمرانی – سال خلق و نگارش: 1404
- دانشنامۀ حاشیههای سفید یا خاکستری – علی آریافرد – سال خلق و نگارش: 1403
- جهنم اگر خواهری باکره داشته باشد، همینجا – حدیث اسماعیلخانی – سال خلق و نگارش: 1404
در فراخوان سمپوزیوم ذکر شده بود که منظور از ادبیات داستانی آزاد، آثاری است که در محدودۀ ادبیات داستانی بگنجند اما تابع چارچوبهای مدیومی و متریالیِ مرسوم نوشتار و نشر و پخش آثار ادبیات داستانی نباشند؛ تابلوها و مجسمههای روایی و کتابهای دستساز و نوشتارهای داستانیِ خارج از عرفِ کاغذی و کتابی و پیدیافی یا هر شئ روایتگونه، به شرط غلبۀ نشانههای زبانی در نظام نشانگانیِ ابزار رواییِشان. با توجه به اینکه در این نمایشگاه برای نخستین بار آثاری در قالب ادبیات داستانیِ آزاد به نمایش درآمده است، لازم است در ادامه مجموعهای مقالات و متون و سمینار و نشست تخصصی حول این قالب برگزار و منتشر گردد. این مهم، یکی از اهداف اصلیِ این سمپوزیوم در این بخش است. گزارش تصویری مختصری از این نمایشگاه را در کانال یوتیوب رسمی حیرت مشاده کنید.
- در بخش دوم غیررقابتی (همایش نظریههای نوین در ادبیات داستانیِ معاصر)
این همایش با هدف ارائۀ پژوهشها و نظریات تالیفی در حیطۀ نظری ادبیات داستانی معاصر در محورهای زیر برگزار شد:
- مطالعۀ فرم و ساختار در ادبیات داستانی
- زیباییشناسیِ ادبیات داستانی معاصر فارسی
- تشخیص هنر از صنعت در آثار ادبیات داستانی
- تاریخنگاریِ ادبیات داستانی معاصر فارسی
- متریالها و مدیومهای نوین در ادبیات داستانی
- راهکارهای نوین در انتشار آثار ادبیات داستانی
در این بخش متاسفانه تنها دو مقاله به سمپوزیوم ارائه شد که نشانۀ بارز مغفول ماندن این حیطه در مطالعات ادبیهنری فارسی است.
- درآمدی بر نظریۀ نظامهای ساختاریِ روایت – مجید خادم
- تبیینی بر انسجام روایی در متون داستانی – مریم بهادری
این دو نظریه در کتاب سال ویژهنامۀ سمپوزیوم در زمستان 1404 و همچنین فصلنامۀ تخصصی فرهنگ و هنر معاصر “داستان شیراز” و سایت رسمیِ پژوهشکدۀ فرهنگ و هنر معاصر حیرت منتشر خواهند شد.
این گزارش، نه پایان یک رویداد که آغاز یک فرایند ارزشمند اندیشگانی است.
از تمامیِ تحلیلگران ئو منتقدین و پژوهشگران و هنرمندانی که با عشق به فرهنگ و هنر و ادبیات معاصر ایران، آثار ارزشمند خود را در این سمپوزیوم شرکت دادند، متشکرم. همچنین از هیئت علمیِ پژوهشکدۀ فرهنگ و هنر معاصر حیرت و محمدعلی نجفی، مدیر آکادمی هنر و ادبیات حیرت که در تمامیِ مراحل برگزاریِ این رویداد، یار و همراه ما بودند تشکر میکنم و یادآور میشوم که برگزاری این سمپوزیوم بییاری ایشان امکانپذیر نبود. همچنین بدون یاری و همکاری همکارانمان در گروه علمی و اجرایی سمپوزیوم: مصطفی سلیمی، خالو خالد، غزاله سبوکی، سپیده نوری، الهام فردویی، علی نوروزی، سمیه مظلوم، علی آریافرد، ساناز نجفی، فاطمه رفیعی، محبوبه نوری، الهه ظفرکیا و احسان دهقان.
به امید همراهیِ جمع بزرگتری از هنرمندان و اندیشمندان و هنردوستان در دورۀ یازدهم این سمپوزیوم در سال 1406.
دبیر دهمین سمپوزیوم دوسالانۀ رویکردهای نوین در ادبیات داستانی معاصر ایران – مجید خادم